Het menselijk lichaam

Je hele lichaam is gebouwd van piepkleine stukjes: cellen. Kijk mee wat er in een cel zit en hoe je lichaam ermee groeit en herstelt.

Je bent gemaakt van cellen · Je lichaam groeit en herstelt

Je huid zit als een jas om je heen en doet de hele dag van alles voor je. Kijk mee hoe je huid je beschermt, hoe hij je koel houdt en hoe je goed voor hem zorgt in de zon.

Je huid beschermt je · Zweten, kippenvel en de zon

Binnen in je lichaam zit een stevig geraamte van botten. Kijk mee hoe je botten je overeind houden en beschermen, en hoe je met je gewrichten kunt buigen.

Je botten houden je overeind · Gewrichten laten je buigen

Met je spieren kun je rennen, springen en zwaaien. Kijk mee hoe je spieren aan je botten trekken, en welke spieren vanzelf werken zonder dat je het merkt.

Spieren trekken · Spieren die je niet voelt

Met je hersenen denk je, voel je en onthoud je, en via je zenuwen praten ze met je hele lichaam. Kijk mee hoe berichten heen en terug gaan, en wat je hersenen doen als je slaapt.

Berichten door je lichaam · Slapen

Met je ogen, oren, neus, tong en huid merk je wat er om je heen gebeurt. Ze sturen berichten naar je hersenen, en daar zie, hoor, ruik, proef en voel je het.

Zien en horen · Ruiken, proeven en voelen

Je lichaam stuurt niet alleen berichten via je zenuwen, maar ook met stofjes in je bloed: hormonen. Kijk mee waar ze vandaan komen en wat er gebeurt als je schrikt.

Boodschappers in je bloed · Schrikken

Diep in je borst klopt een spier die nooit stopt: je hart. Kijk mee wat hij de hele dag doet.

Je hart is een pomp · Een rondje door je lichaam

In je bloed zwemmen piepkleine helpers die je de hele dag beschermen. Kijk mee wat ze doen, ook als je een keer valt.

Wat zit er in je bloed? · Een korstje op je knie

Je ademt de hele dag en de hele nacht, zonder dat je eraan denkt. Kijk mee waar de lucht naartoe gaat, en waarom je soms hoest, niest of hikt.

In en uit · Hoesten, niezen en hikken

Elke hap die je neemt, maakt een lange reis door je lichaam. Kijk mee waar je eten naartoe gaat, en wat er aan het eind overblijft.

De reis van een boterham · Voeding erin, poep eruit

Je nieren werken de hele dag voor je, ook als je slaapt. Kijk mee hoe ze je bloed schoonmaken en hoe je plas ontstaat.

Je nieren maken je bloed schoon · Water in en water uit

Alles in je lichaam is opgebouwd uit cellen. In dit hoofdstuk zie je wat er in een cel zit, hoe cellen samen weefsels en organen vormen, en hoe je lichaam groeit en zichzelf herstelt.

Je bent gemaakt van cellen · Van cel tot orgaan · Je lichaam groeit en herstelt

Je huid is je grootste orgaan en doet veel tegelijk: beschermen, voelen en je temperatuur regelen. In dit hoofdstuk zie je uit welke lagen je huid bestaat, hoe je ermee voelt en hoe hij je koel en warm houdt en beschermt tegen de zon.

Je huid beschermt je · Voelen met je huid · Zweten, kippenvel en de zon

Je skelet houdt je overeind, beschermt je organen en laat je samen met je spieren bewegen. In dit hoofdstuk zie je welke botten je hebt, hoe gewrichten werken en hoe je botten groeien en sterk blijven.

Je skelet · Gewrichten en banden · Sterke botten

Je spieren laten je bewegen, houden je rechtop en maken warmte. In dit hoofdstuk zie je hoe spieren samentrekken, welke drie soorten spieren je hebt en wat er gebeurt als je moe wordt of sterker.

Spieren en pezen · Drie soorten spieren · Moe, sterker en spierpijn

Je zenuwstelsel geeft berichten door, van je huid naar je hersenen en van je hersenen naar je spieren. In dit hoofdstuk zie je hoe een zenuwcel werkt, hoe je hersenen zijn opgebouwd en wat reflexen, slaap en oefenen met je hersenen doen.

Zenuwcellen · Hersenen, ruggenmerg en zenuwen · Reflexen, slaap en leren

Je zintuigen vangen prikkels op, zoals licht, geluid en geurstoffen, maar zien, horen en ruiken gebeurt pas in je hersenen. In dit hoofdstuk zie je hoe je oog, je oor en je evenwichtsorgaan werken, en hoe je ruikt, proeft en voelt.

Het oog · Het oor en je evenwicht · Ruiken, proeven, tast en pijn

Hormonen zijn boodschappers die via je bloed door je hele lichaam reizen. In dit hoofdstuk zie je welke klieren ze maken, hoe je lichaam je bloedsuiker regelt, wat er gebeurt bij stress en hoe hormonen je laten groeien en volwassen worden.

Klieren en hormonen · Bloedsuiker en insuline · Schrikken en stress · Groeien en de puberteit

Je hart heeft vier ruimtes en pompt je bloed in twee rondjes: één langs je longen en één door de rest van je lichaam.

Je hart is een pomp · Een rondje door je lichaam · Voel je hartslag

Je bloed vervoert zuurstof, maakt wondjes dicht en helpt je afweer tegen ziekmakers. In dit hoofdstuk zie je hoe dat werkt.

Wat zit er in je bloed? · Een wondje dat dichtgaat · Ziekmakers en je afweer

Elke ademteug brengt zuurstof naar je bloed en neemt koolstofdioxide mee naar buiten. In dit hoofdstuk zie je hoe je longen dat doen, en hoe ze zichzelf schoonhouden.

In en uit · Wat je longen doen met lucht · Hoesten, niezen en hikken

Van je mond tot je endeldarm breekt je lichaam eten af en haalt het eruit wat het nodig heeft. In dit hoofdstuk zie je hoe dat gaat, en welke rol je lever en je darmbacteriën daarbij spelen.

De reis van een boterham · Wat je lichaam haalt uit eten · Drinken en poepen

Je nieren filteren elke dag heel veel vocht uit je bloed en nemen het meeste weer terug. In dit hoofdstuk zie je hoe dat werkt, hoe je lichaam zijn water op peil houdt en waar de kleur van je plas vandaan komt.

Je nieren maken je bloed schoon · Water in en water uit · Waarom plas je geel?

Alles in je lichaam begint bij cellen. In dit hoofdstuk zie je wat er in een cel zit, hoe stoffen erin en eruit gaan, hoe een cel zich deelt, welke vier soorten weefsel er zijn en hoe weefsels samen organen en orgaanstelsels vormen.

De cel en haar onderdelen · Stoffen in en uit de cel · Celdeling · Vier soorten weefsel · Van weefsel tot orgaanstelsel

Je huid is een orgaan van meerdere lagen dat je beschermt, voelt, warmte regelt en zichzelf herstelt. In dit hoofdstuk zie je de lagen van de huid, hoe haar en nagels groeien, hoe je temperatuur geregeld wordt, wat pigment en uv-straling doen en hoe een wond geneest.

De lagen van de huid · Haar en nagels · Temperatuur regelen · Pigment en uv · Een wond geneest

Je skelet is levend weefsel dat je steunt, beschermt, laat bewegen, calcium bewaart en bloedcellen maakt. In dit hoofdstuk zie je hoe bot gebouwd is, hoe het in de lengte groeit, welke soorten gewrichten er zijn, hoe je wervelkolom in elkaar zit en hoe een gebroken bot geneest.

Bot is levend weefsel · Groeien in de lengte · Soorten gewrichten · Wervelkolom en houding · Botbreuken en herstel

Spieren bewegen je, houden je houding vast en maken warmte. In dit hoofdstuk zie je de drie soorten spierweefsel, hoe een spier samentrekt, hoe spieren en botten als hefbomen werken, waar de energie vandaan komt en hoe spieren zich aanpassen aan training en herstellen van een blessure.

Drie soorten spierweefsel · Hoe een spier samentrekt · Pezen, gewrichten en hefbomen · Energie voor je spieren · Training en blessures

Je zenuwstelsel verzamelt informatie, verwerkt die en stuurt je lichaam aan. In dit hoofdstuk zie je hoe een neuron een signaal maakt en doorgeeft, hoe hersenen en ruggenmerg zijn opgebouwd, hoe een reflex werkt, en hoe het autonome zenuwstelsel en de slaap geregeld worden.

Neuronen en hun signaal · De synaps · De hersenen · Ruggenmerg en reflexen · Het autonome zenuwstelsel en slaap

Je zintuigen zetten licht, geluid, beweging, stoffen, aanraking en temperatuur om in signalen voor je hersenen. In dit hoofdstuk zie je hoe oog, oor, evenwichtsorgaan, neus, tong en huid werken, en waarom het waarnemen zelf pas in je hersenen gebeurt.

Het oog en zien · Het oor en horen · Evenwicht · Reuk en smaak · Tast, temperatuur en pijn

Hormonen zijn signaalstoffen die via je bloed cellen elders in je lichaam aansturen. In dit hoofdstuk zie je hoe klieren hun hormonen afgeven en hoe je bloedsuiker, je stressrespons, je schildklier, je groei en de puberteit worden geregeld.

Klieren en hormonen · Bloedsuiker, insuline en diabetes · Stress, adrenaline en cortisol · Schildklier en groei · Geslachtshormonen en de puberteit

Je hart pompt elke minuut ongeveer vijf liter bloed door je lichaam. In dit hoofdstuk zie je hoe het hart is gebouwd, hoe het bloed twee rondjes maakt en wat je hart gezond houdt.

Bouw van het hart · De dubbele bloedsomloop · Hartslag en bloeddruk · Haarvaten en uitwisseling · Een gezond hart

Bloed is vervoermiddel, wondpleister en verdedigingsleger tegelijk. In dit hoofdstuk zie je waaruit bloed bestaat, hoe het stolt en hoe je afweer ziekteverwekkers herkent, onthoudt en soms overdrijft.

Bloedcellen en plasma · Bloedstolling · Aangeboren en verworven afweer · Vaccins · Allergie

Elke ademteug brengt zuurstof naar je bloed en voert koolstofdioxide af. In dit hoofdstuk volg je de lucht door je luchtwegen tot in de longblaasjes, zie je hoe spieren en drukverschil het ademen aandrijven, en wat astma en roken met je longen doen.

De luchtwegen · Longblaasjes en gaswisseling · Hoe ademhalen werkt · Astma · Roken en de longen

Wat je eet, moet eerst klein genoeg worden om je lichaam in te kunnen. In dit hoofdstuk volg je voedsel van mond tot dikke darm, zie je hoe enzymen het afbreken, wat lever en alvleesklier doen, waar voedingsstoffen voor dienen en welke rol darmbacteriën spelen.

Mond, maag en darm · Enzymen · De lever en de alvleesklier · Voedingsstoffen en wat ze doen · Darmbacteriën

Je nieren filteren elke dag veel meer vocht uit je bloed dan je ooit uitplast, en nemen het meeste weer terug. In dit hoofdstuk zie je hoe een nier gebouwd is, hoe filteren en terugnemen werken, hoe je lichaam zijn waterbalans regelt, hoe plassen werkt en wat er gebeurt als nieren minder goed werken.

Bouw van de nier · Filteren en terugnemen · Waterbalans · De blaas en plassen · Als nieren minder werken

Hoe het celmembraan stoffen en spanning regelt, hoe een cel energie wint, eiwitten maakt, zich deelt of opruimt, hoe weefsels onder de microscoop zijn opgebouwd en hoe cellen signalen doorgeven — met bij elk model wat het wel en niet zegt.

Celmembraan en transport · Organellen en energie · DNA en eiwitsynthese · Celcyclus en apoptose · Weefsels in detail · Signaaloverdracht

Hoe de huid onder de microscoop is gebouwd, hoe de hoornlaag water en microben tegenhoudt, hoe de huid de temperatuur helpt regelen, wat uv met pigment en DNA doet en hoe een wond in fasen geneest — en welke huidziekten je daarmee begrijpt, met bij elk model wat het wel en niet zegt.

Histologie van de huid · Huidbarrière en microbioom · Thermoregulatie als regelkring · Pigment, uv en vitamine D · Wondgenezing in fasen · Pathologie in hoofdlijnen

Hoe botweefsel onder de microscoop is gebouwd, hoe bot ontstaat, groeit en zich levenslang vernieuwt, hoe het skelet meedoet in de calcium- en fosfaathuishouding, hoe gewrichtskraakbeen druk opvangt en hoe een breuk geneest — met bij elk model wat het wel en niet zegt.

Botweefsel · Botvorming en groei · Remodellering · Calcium- en fosfaathuishouding · Gewrichten en kraakbeen · Fracturen en osteoporose

Hoe een skeletspier van pees tot sarcomeer is gebouwd, hoe myosine en actine kracht maken, hoe een elektrisch signaal tot samentrekken leidt, waar het ATP vandaan komt, hoe het zenuwstelsel kracht doseert en spier zich aanpast, en hoe glad spierweefsel anders werkt — met bij elk model wat het wel en niet zegt.

Bouw van skeletspier · Glijdende filamenten en de kruisbruggencyclus · Excitatie-contractiekoppeling · Energiesystemen · Vezeltypen, motorische eenheden en training · Glad spierweefsel

Hoe een neuron een elektrisch signaal maakt en doorgeeft, hoe hersenen en ruggenmerg zijn ingericht en bewegingen sturen, hoe het autonome zenuwstelsel organen regelt, en hoe synapsen veranderen en slaap is opgebouwd — met bij elk model wat het wel en niet zegt.

Rust- en actiepotentiaal · Synaptische transmissie · Functionele anatomie van de hersenen · Ruggenmerg en motoriek · Autonoom zenuwstelsel · Plasticiteit, geheugen en slaap

Hoe het oog licht breekt en het netvlies fotonen omzet in een elektrisch signaal, hoe haarcellen geluid en beweging meten, hoe reuk en smaak met receptoren en codes werken, en hoe tast en pijn het ruggenmerg en de hersenen bereiken — met bij elk model wat het wel en niet zegt.

Optiek en accommodatie · Netvlies en fototransductie · Gehoor en het slakkenhuis · Vestibulair systeem · Chemische zintuigen · Somatosensoriek en pijn

Hoe hormonen zijn gebouwd en hun receptoren vinden, hoe hypothalamus en hypofyse de schildklier, de bijnier, de groei en de geslachtsklieren aansturen, hoe een bètacel glucose meet, en hoe regelkringen met negatieve en soms positieve terugkoppeling werken — met bij elk model wat het wel en niet zegt.

Hormoonklassen en receptoren · Hypothalamus, hypofyse en terugkoppeling · Glucoseregulatie · Bijnier en stressrespons · Schildklier en metabolisme · Geslachtshormonen en de HPG-as

Hoe het hart zijn eigen ritme maakt, hoe druk en volume per slag veranderen, en hoe het lichaam de bloeddruk en de doorbloeding regelt — tot waar het misgaat.

Geleidingssysteem en ECG · De hartcyclus: druk en volume · Hartminuutvolume en Frank-Starling · Bloeddrukregulatie: baroreflex en RAAS · Microcirculatie en de krachten van Starling · Atherosclerose in hoofdlijnen

Hoe het beenmerg elke dag miljarden cellen maakt, hoe een bloeding stopt zonder dat het bloed overal stolt, en hoe aangeboren en adaptieve immuniteit samen beschermen — tot waar ze schade doen.

Hematopoëse · Hemostase en stolling · Aangeboren immuniteit · Adaptieve immuniteit · Vaccinatie en immuungeheugen · Overgevoeligheid en auto-immuniteit

Hoe drukken en oppervlaktespanning de long laten bewegen, hoe zuurstof en CO₂ over een flinterdunne wand gaan en door het bloed reizen, en hoe de hersenstam dat alles regelt — tot waar het misgaat.

Ademmechanica · Gaswisseling en diffusie · Zuurstoftransport · CO₂ en zuur-base · Regeling van de ademhaling · Obstructief en restrictief

Hoe een eigen zenuwstelsel in de darmwand de beweging regelt, hoe elke voedingsstof wordt afgebroken en opgenomen, wat lever, alvleesklier en microbioom daaraan bijdragen — en waar het in hoofdlijnen misgaat.

Motiliteit en het enterisch zenuwstelsel · Vertering en opname per voedingsstof · Lever: metabolisme en ontgifting · Alvleesklier exocrien · Microbioom · Pathologie in hoofdlijnen

Hoe een nefron filtreert, per segment terugneemt en uitscheidt, hoe de nier urine verdunt of concentreert en zuur, zout en kalium in balans houdt — en hoe je meet hoe goed hij werkt, met wat elke maat wel en niet zegt.

Het nefron · Glomerulaire filtratie · Tubulaire resorptie en secretie · Concentreren van urine · Zuur-base en elektrolyten · Nierfunctie meten